سلسله موی دوست حلقه دام بلاست

بیت نخست:

معنای بیت:

زلف زنجیر مانند دوست همچون حلقه ­ی دامی پر از بلا است؛ هر کس در این حلقه پر از بلا نیست، از آن هیچ آگاهی ندارد.

نکات و آرایه­ ها:

سلسله موی: اضافه تشبیهی.

تکرار: حلقه.

بیت دوم:

معنای بیت:

اگر در هنگام نگریستن او مرا با شمشیر بزنند، هیچگونه دریغ و افسوسی نخواهم خورد، چرا که لازم است صدها انسان همچون من فدای  دیدن یک لحظه­ی او شوند.

نکات و آرایه­ ها:

تیغ: شمشیر.

تکرار: نظر.

بیت سوم:

معنای بیت:

اگر در راه رسیدن به دوست جان خود را از دست دهیم هیچگونه دریغی نخواهیم خورد چرا که حضرت معشوق را از جان خود بیشتر دوست داریم.

نکات و آرایه­ ها:

تکرار: جان.

تکرار: دوست.

بیت چهارم:

معنای بیت:

شرع برای اثبات درستی ادعای عاشق به دنبال هیچگونه شرح و بیانی نیست؛ چرا که گونه­ ی زرد و ناله­ ی زار انسان عاشق خود بهترین گواه و راهنماست.

نکات و آرایه­ ها:

دعوی: ادعا.

دلیل: راهنما.

بیت پنجم:

معنای بیت:

سرمایه ­ی انسان پرهیزگار، به میزان توانایی­ اش در زمینه­ ی شکیبایی و خرد است؛ خرد من اسیر عشق و شکیبایی­ ام تسلیم آرزو است.

نکات و آرایه ­ها:

مایه: سرمایه.

زبون: خوار.

هوا: آرزو، میل.

بیت ششم:

معنای بیت:

عاشقی که اسیر معشوق است و جانش تسلیم او، جرات بیان هیچگونه پرسشی ندارد که چرا فلان می­کنی و چرا بهمان.

نکات و آرایه ­ها:

دل­شده: عاشق.

پایبند: اسیر.

زهره: جرات.

بیت هفتم:

معنای بیت:

حقیقت این است که او مالک و صاحب سرزمین هستی است و داوری است که رد و قبول همه در دست اوست؛ بنابراین هر کاری او انجام دهد جور و ستم نیست اما اگر ذره ­ای تو بنالی در حق او جفا کرده­ ای.

نکات و آرایه­ ها:

مالک: صاحب.

ملک وجود: اضافه تشبیهی.

حاکم: داور.

تناسب: جور و جفا.

بیت هشتم:

معنای بیت:

اگر شمشیر از غلاف برآری یا زهر در جام ما بریزی تا ما را از بین ببری، این را بدان که از جانب ما این رفتار تو پذیرفته است و ما خشنود هستیم.

نکات و آرایه­ ها:

تیغ: شمشیر.

نیام: غلاف.

جناس: قبل، قبول.

تناسب: قبول، رضا.

بیت نهم:

معنای بیت:

چه مرا با لطف خود بنوازی  و چه با قهر خود بسوزانی، در هر صورت، حکم تو بر من روان خواهد بود و زجر تو بر من سزاوار. 

نکات و آرایه ­ها:

تضاد: لطف، قهر.

گداختن: سوزاندن.

جناس: روان، روا.

بیت دهم:

معنای بیت:

هر کس به خاطر ظلم مراقب و یا به سبب جفای معشوق، عهد و وفای خود را نسبت به معشوق از یاد ببرد در حقیقت انسان پرادعا و بی­ وفایی است.

نکات و آرایه ­ها:

تناسب: جور، جفا.

بیت یازدهم:

معنای بیت:

سعدی! هر کاری دوست انجام دهد شیرین و خوب است،  معشوق هر چند یکسره دشنام و ناسزا بگوید، چون این دشنام از لب شیرینش بیرون می­آید مانند دعا دلپذیر و شیرین است.

نکات و آرایه­ ها:

تضاد: دشنام، دعا.