معنی شعر اگر چه باده فرح بخش و باد گل بیز است

اگر چه باده فرح بخش و باد گل بیز است
اگـرچـه بـاده فرح بخش و بـاد گُل‌بیـز است
به بانگِ چنگ مخور مـی که محتسب تیز است
صُـراحی‌ای و حـریـفـی گرت به چنـگ افتد
بـه عـقـل نـوش کـه ایــام، فـتـنـه انگیز است
در آستـیـنِ مُـرَقَّع، پـیـالـه پـنـهــان کـن
کـه همـچو چَشمِ صُـراحی زمانه خون‌ریز است
بـه آبِ دیــده بـشـویـیـم خـرقه‌هـا از مـی
کـه مــوســمِ ورع و روزگــارِ پــرهـیــز است
مـجـوی عـیـشِ خـوش از دورِ باژگونِ سپهر
که صـاف ایـن سَـرِ خُم جمله دُردی آمیز است
سـپـهرِ بـرشده، پـرویـزنیـست خـون افشان
که ریـزه‌اش ســرِ کسـری و تـاجِ پـرویـز است
عـراق و فـارس گرفتی به شعر خـوش حافظ
بـیـا کـه نـوبـتِ بـغـداد و وقــتِ تـبریز است

بیت نخست:

اگـرچـه بـاده فرح بخش و بـاد گُل‌بیـز است
به بانگِ چنگ مخور مـی که محتسب تیز است

معنای بیت:

هرچند باده باعث شادی و نشاط است و باد خوشبو و معطر است، هشیار باش! مبادا همراه با صدای چنگ شراب بنوشی چرا که محتسب زیرک است و در کمین نشسته است.

نکات و آرایه ها:

فرح‌بخش: شادی آور.

گل بیز: صفت مرکب فاعلی، بیز فعل امر از بیختن. در اینجا آنچه دارای بوی معطر است.

محتسب: مامور اجرای شرع.

تیز: زیرک.

بیت دوم:

صُـراحی‌ای و حـریـفـی گرت به چنـگ افتد
بـه عـقـل نـوش کـه ایــام، فـتـنـه انگیز است

معنای بیت:

اگر پیاله ای از شراب و همنشینی یافتی، با احتیاط و عاقلانه رفتار کن، چرا که روزگار، روزگار فتنه و آشوب است.

نکات و آرایه ها:

صٌراحی: ظرف شراب که به شکل حیوانات از جمله مرغابی می­ساختند.

حریف: همنشین باده نوشی.

در آستـیـنِ مُـرَقَّع، پـیـالـه پـنـهــان کـن
کـه همـچو چَشمِ صُـراحی زمانه خون‌ریز است

معنای بیت:

پیاله خود را در آستین لباست مخفی کن! زیرا روزگار همچون چشم جام شراب خونریز و قاتل است.

نکات و آرایه ها:

مرقع: مُرَقَّع در لغت به معنی جامه وصله دار، جامه‌ای که از تکه پارچه‌های دوخته شده درست شده باشد، خرقه، خرقه‌ای که وصله‌های چهارگوش داشته باشد.

نکته: چنانچه در بیت پیشین گفته شد صراحی ظرف شراب بود که به شکل حیوانات ساخته می­شد با توجه به این بیت ظاهرا این ظرف شبیه به پرنده یا حیوانی بوده است که از چشمان او شراب ریخته می­شد و با توجه به رنگ سرخ شراب حافظ آن را وجه شبه خونریز بودن زمانه دانسته است.

بیت چهارم:

بـه آبِ دیــده بـشـویـیـم خـرقه‌هـا از مـی
کـه مــوســمِ ورع و روزگــارِ پــرهـیــز است

معنای بیت:

با اشک و از سر حسرت لباس­های خود را از شراب بشوییم؛ چرا که هنگام تقوی و زمانه پرهیز شده است.

نکات و آرایه ها:

به آب دیده شستن: با اشک و ناراحتی شستن. افسوس خوردن.

ورع: ورع اجتناب کردن از شبهات است.

تناسب: ورع، پرهیز.

تناسب: روزگار، موسم.

بیت پنجم:

مـجـوی عـیـشِ خـوش از دورِ باژگونِ سپهر
که صـاف ایـن سَـرِ خُم جمله دُردی آمیز است

معنای بیت:

از آسمانی که چنین کج رفتار و وارونه کار است، خواهان عیش و عشرت نباش! چرا که آسمان مانند خم شرابی است که حتی قسمت صاف و زلال آن نیز پر از دٌرد شده است.

نکات و آرایه ها:

باژگون: وارونه.

صاف: قسمت زلال شراب.

درد: ته نشین شراب.

نکته: آسمان وارونه به خٌم شرابی تشبیه شده، که  سر و ته شده است؛ بنابراین، تمام محتویات خمره شراب دٌردآمیز شده است.

بیت ششم:

سـپـهرِ بـرشده، پـرویـزنیـست خـون افشان
که ریـزه‌اش ســرِ کسـری و تـاجِ پـرویـز است

معنای بیت:

آسمان بلند همچون غربالی است که خون از آن می­چکد، و ریزه­ای که از این غربال فرو می­ریزد سر کسری و خسرو پرویز است.

نکات و آرایه ها:

برشده: بلند.

پرویزن: غربال.

نکته: تصویر ارائه شده در این بیت تصویر شگفتی است، حافظ آسمان را به غربالی تشبیه کرده است که خون از آن می­ چکد(بس که آدمیان را کشته است و می­ کشد)!

بیت هفتم:

عـراق و فـارس گرفتی به شعر خـوش حافظ
بـیـا کـه نـوبـتِ بـغـداد و وقــتِ تـبریز است

معنای بیت:

حافظ با شعر زیبای خود عراق و فارس را تسخیر کرده ­ای، حال نوبت بغداد و تبریز است.

5 دیدگاه روشن معنی شعر اگر چه باده فرح بخش و باد گل بیز است

دیدگاه خود را بنویسید:

آدرس ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد.

فوتر سایت