به پایان آمد این دفتر حکایت همچنان باقی

به پایان آمد این دفتر
به پایان آمد این دفتـر حکایت همچنان باقی
به صد دفتر نشاید گفت حسب الحال مشتاقی
کـتـابٌ بـالـغٌ مِـنّـی حَـبـیـبـاً مُـعـرضـاً عَنّی
اَن افـعَـل مـا تَـری اِنّـی عَلـی عَهدی و میثاقی
نـگـویـم نسبـتی دارم بـه نـزدیـکان درگاهت
که خـود را بـر تو می‌بندم بـه سالوسی و زرّاقی
اَخـلّایی و اَحـبـابـی ذروُا مِـن حُـبـِّـهِ مـابـی
مـریـضُ العِشق لا یَبـری و لا یَشکُـو اِلی الرّاقی
نـشـان عاشق آن بـاشد که شب با روز پیوندد
تـو را گـر خواب می‌گیرد نه صاحب درد عشاقی
قُـم اِملَا و اسقِـنی کَأساً وَ دَع ما فیه مَسموُماً
اَمـا اَنـتَ الذی تَـسـقـی؟ فَـعـینُ السُّمِّ تِریاقی
قدح چون دور ما باشد به هشیاران مجلس ده
َمـرا بـگـذار تـا حیـران بـمانـد چشم در ساقی
سَعی فـی هَتکیَ الشّانی و لَـمّـا یَـدر ماشانی
انــا الـمَــجـنـونُ لا اَعـبَـا بــاِحـراق وَ اِغـراق
مگـر شمس فلک بـاشد بدین فرخنده دیداری
مگـر نـفـس ملک بـاشد بـدین پاکیزه اخلاقی
لقیتُ الاُسدَ فـی الغابـاتِ لا تَقوی عَلی صَیدی
وَ هـذَا الـظّـبـیُ فـی شـیـرازَ یَـسبینی باَحداق
نه حسنت آخری دارد نه سعدی را سخن پایان
بـمـیـرد تشنـه مستسقی و دریـا همچنان باقی

بیت نخست:

به پایان آمد این دفتـر حکایت همچنان باقی
به صد دفتر نشاید گفت حسب الحال مشتاقی

معنی بیت نخست:

اگر چه این دفتر(شعر) به پایان خود رسید اما داستان(عشق) ما همچنان پایدار است، چرا که شرح حال انسان مشتاق را در صدها دفتر نیز نمی­‌توان گفت.

نکات و معانی:

تکرار: دفتر.

حسب الحال: گزارش حال و شرح ماجرا.

نکته: احتمالا سعدی این شعر را در انتهای یکی از بخش‌های غزلیات سروده است.

بیت دوم:

کـتـابٌ بـالـغٌ مِـنّـی حَـبـیـبـاً مُـعـرضـاً عَنّی
اَن افـعَـل مـا تَـری اِنّـی عَلـی عَهدی و میثاقی

معنی بیت دوم:

این کتاب من است به دوستی که از من رویگردان است و در آن گفته‌ام: هر چه می‌خواهی بکن، بی‌شک من بر عهد و پیمان خود پایبندم.

بیت سوم:

نـگـویـم نسبـتی دارم بـه نـزدیـکان درگاهت
که خـود را بـر تو می‌بندم بـه سالوسی و زرّاقی

معنی بیت سوم:

من هرگز ادعا نمی‌کنم که به نزدیکان درگاهت نسبتی دارم؛ چر که اگر چنین ادعایی داشته باشم خود را با حیله و ریاکاری به تو منسوب کرده‌ام.

نکات و معانی:

سالوس: مردم چرب زبان وظاهرنما و فریب دهنده و مکار و محیل و دروغگو و فریبنده باشد. و به عربی شیاد خوانند.

زراق: فریبنده، صاحب نفاق و ریا.

بیت چهارم:

اَخـلّایی و اَحـبـابـی ذروُا مِـن حُـبـِّـهِ مـابـی
مـریـضُ العِشق لا یَبـری و لا یَشکُـو اِلی الرّاقی

معنی بیت چهارم:

دوستان و یاران من، مرا در عشق او رها کنید، زیرا بیمار عشق شفا نمی‌یابد و به نزد جادوگر شکوه‌ای نمی‌کند.

بیت پنجم:

نـشـان عاشق آن بـاشد که شب با روز پیوندد
تـو را گـر خواب می‌گیرد نه صاحب درد عشاقی

معنی بیت پنجم:

نشان انسان عاشق این است که شب تا صبح بیدار است و خواب در چشمش نمی‌آید، اگر تو به خواب می‌روی بدان که درد عاشقان را هنوز تجربه نکرده‌ای.

بیت ششم:

قُـم اِملَا و اسقِـنی کَأساً وَ دَع ما فیه مَسموُماً
اَمـا اَنـتَ الذی تَـسـقـی؟ فَـعـینُ السُّمِّ تِریاقی

معنی بیت ششم:

برخیز و (جام شراب را) لبریز کن  و جام شراب را به من بنوشان و رها کن هرچه در آن است، اگر چه زهرآلود است، هنگامی که تو ساقی هستی، زهر همان پادزهر است.

بیت هفتم:

قدح چون دور ما باشد به هشیاران مجلس ده
َمـرا بـگـذار تـا حیـران بـمانـد چشم در ساقی

معنی بیت هفتم:

هنگامی که نوبت شراب­خواری به من رسید، آن را به هشیاران مجلس بده و بگذار که من مدهوش و سرمست چشمان ساقی باشم.

نکات و معانی:

قدح: ظرف شراب.

بیت هشتم:

سَعی فـی هَتکیَ الشّانی و لَـمّـا یَـدر ماشانی
انــا الـمَــجـنـونُ لا اَعـبَـا بــاِحـراق وَ اِغـراق

معنی بیت هشتم:

برای هتک حرمتم کوشید، در حالیکه جایگاه مرا نمی­شناسد، من مجنونی هستم که از سوختن و غرق شدن هیچ واهمه‌ای ندارم.

بیت نهم:

مگـر شمس فلک بـاشد بدین فرخنده دیداری
مگـر نـفـس ملک بـاشد بـدین پاکیزه اخلاقی

معنی بیت نهم:

تنها خورشید آسمان دیداری چنین فرخنده دارد و تنها ذات فرشتگان اخلاقی چنین پاکیزه دارند.

بیت دهم:

لقیتُ الاُسدَ فـی الغابـاتِ لا تَقوی عَلی صَیدی
وَ هـذَا الـظّـبـیُ فـی شـیـرازَ یَـسبینی باَحداق

معنی بیت دهم:

در بیشه‌ها شیران را دیدم که نمی­توانستند مرا شکار کنند، و این آهوی سیه چشم در شیراز مرا اسیر خود ساخت.

بیت یازدهم:

نه حسنت آخری دارد نه سعدی را سخن پایان
بـمـیـرد تشنـه مستسقی و دریـا همچنان باقی

معنی بیت یازدهم:

همانگونه فردی که دچار بیماری تشنگی است خواهد مُرد اما دریا پر از آب باقی خواهد ماند، نه زیبایی تو به انتها خواهد رسید و نه شعر و کلام سعدی.

نکات و معانی:

مستسقی: کسی که دچار بیماری استسقا(عطش) است.

دیدگاه خود را بنویسید:

آدرس ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد.

فوتر سایت

error: Content is protected !!