تو قدر آب چه دانی که در کنار فراتی

تو قدر آب چه دانی
سَـلِ الـمَـصـانـعَ رَکـبـاً تـَهـیـمُ فـی الـفـَلَواتِ
تــو قــدر آب چــه دانــی کــه در کنار فراتی
شبم به روی تو روز است و دیده‌ها به تو روشن
و اِن هَــجَــرتَ سَــواءٌ عَـشـیَّـتـی و غَـداتی
اگـر چــه دیـر بـمـانـدم امـیـد بـرنـگـرفـتـم
مـضـی الـزَمــانُ و قــلـبـی یـقـولُ اَنَّکَ آتی
مـن آدمـی بـه جـمـالـت نه دیدم و نه شنیدم
اگــر گـلـی بــه حـقـیـقـت عجین آب حیاتی
شـبـان تـیــره امـیـدم بـه صبـح روی تو باشد
و قَــد تُـفَـتَّـشُ عَـیـنُ الـحیـوهِ فی الظُّلُماتِ
فَـکَـم تـُمَـرِّرُ عَـیـشـی و أنـتَ حـامـلُ شـهــدٍ
جـواب تـلـخ بـدیــع است از آن دهـان نباتی
نـه پـنـج روزهٔ عـمـر اسـت عشق روی تو ما را
َوَجَـــدتَ رائِــحَـهَ الـوُدِّ اِن شَـمَـمــتَ رُفاتی
وَصَـفـتُ کُـلَّ مَـلـیـحٍ کـمـا یُـحـبُّ و یُـرضـی
مـحــامـد تــو چـه گـویـم که ماورای صفاتی
اخـافُ مِـنــکَ و اَرجـوا و اَسـتَـغـیـثُ و اَدنـو
کــه هــم کـمـنـد بـلـایـی و هم کلید نجاتی
ز چـشـم دوسـت فـتـادم بـه کـامهٔ دل دشمن
اَحـبَّـتــی هَـجَــرونــی کَـمـا تَـشــاءُ عُداتی
فـراق‌نـامــهٔ سـعــدی عـجـب کـه در تو نگیرد
و اِن شَـکـَوتُ اِلـی الـطَّـیــرِ نُحنَ فی الوُکَناتِ

بیت نخست:

سَـلِ الـمَـصـانـعَ رَکـبـاً تـَهـیـمُ فـی الـفـَلَواتِ
تــو قــدر آب چــه دانــی کــه در کنار فراتی

معنای بیت نخست:

در مورد ارزش چاه‌های آب از سوارانی که در بیابان‌ها سرگردانند، سوال کن؛  تویی که در کنار رودخانه فرات هستی، قدر و قیمت آب را نمی‌دانی.

نکات و معانی:

تناسب واژگانی: فلوات و فرات؛ البته از لحاظ معنایی دارای تضاد می‌باشند.

بیت دوم:

شبم به روی تو روز است و دیده‌ها به تو روشن
و اِن هَــجَــرتَ سَــواءٌ عَـشـیَّـتـی و غَـداتی

معنای بیت دوم:

با وجود چهره و روی تو، شب تاریک زندگی من، تبدیل به روز می‌شود و چشم‌هایم با دیدن تو روشن می‌شود؛ اگر مرا ترک کنی، شب و روزم یکسان می‌شود.

نکات و معانی:

تضاد: شب و روز، عَـشـیَّـتـی و غَـداتی.

تناسب: روی، دیده.

تناسب: روز و روشن.

بیت سوم:

اگـر چــه دیـر بـمـانـدم امـیـد بـرنـگـرفـتـم
مـضـی الـزَمــانُ و قــلـبـی یـقـولُ اَنَّکَ آتی

معنای بیت سوم:

هرچند مدت زیادی انتظار تو را کشیدم اما هرگز امید خود را رها نکردم؛ روزگار گذشت اما قلبم می­گوید که تو می‌آیی.

نکات و معانی:

اگرچه دیر بماندم: اگرچه مدت زمان زیادی انتظار کشیدم.

بیت چهارم:

مـن آدمـی بـه جـمـالـت نه دیدم و نه شنیدم
اگــر گـلـی بــه حـقـیـقـت عجین آب حیاتی

معنای بیت چهارم:

من هرگز انسانی به زیبایی تو را ندیده‌ام و نه از کسی شنیده‌ام، اگر وجود تو را از گل ساخته‌اند در واقع گل وجود تو با آب حیات سرشته شده است.

نکات و معانی:

تلمیح :  داستان آفرینش آدم.

عجین: سرشته.

آب حیات: آب زندگانی، آب جاودانی.

بیت پنجم:

شـبـان تـیــره امـیـدم بـه صبـح روی تو باشد
و قَــد تُـفَـتَّـشُ عَـیـنُ الـحیـوهِ فی الظُّلُماتِ

معنای بیت پنجم:

همانگونه که در تاریکی‌ها، چشمه آب حیات را جستجو می‌کنند، من نیز در شب‌های تیره و تاریک، آرزویم یافتن چهره‌ی همچون صبح تو هست.

نکات و معانی:

نکته: بیت تلمیح به داستان وجود آب حیات در ظلمات دارد.

نکته: مصراع اول: مشبه، مصراع دوم: مشبه به.

صبح روی: اضافه تشبیهی.

بیت ششم:

فَـکَـم تـُمَـرِّرُ عَـیـشـی و أنـتَ حـامـلُ شـهــدٍ
جـواب تـلـخ بـدیــع است از آن دهـان نباتی

معنای بیت ششم:

چه بسیار زندگی و عیش مرا تلخ کرده‌ای، در حالی که دربردارنده شهد و شیرینی هستی، شنیدن جواب تلخ از آن دهان شیرین، شگفت و بدیع است.

نکات و معانی:

تضاد: تـُمَـرِّرُ، شهد.

تضاد:  تلخ، شهد و نبات.

دهان نباتی: دهان شیرین.

بیت هفتم:

نـه پـنـج روزهٔ عـمـر اسـت عشق روی تو ما را
َوَجَـــدتَ رائِــحَـهَ الـوُدِّ اِن شَـمَـمــتَ رُفاتی

معنای بیت هفتم:

عشق ما نسبت به روی تو، تنها مربوط به این عمر پنج روزه نیست؛ اگر استخوانم را ببویی عطر عشق و دوستی را خواهی یافت.

نکات و معانی:

نکته: این نکته در شعر فارسی بسیار تکرار شده است که آفرینش عشق، قبل از خلقت آدم بوده است.

بیت هشتم:

وَصَـفـتُ کُـلَّ مَـلـیـحٍ کـمـا یُـحـبُّ و یُـرضـی
مـحــامـد تــو چـه گـویـم که ماورای صفاتی

معنای بیت هشتم:

تمام زیبارویان نمکین و ملیح را چنانکه دوست داشته‌اند و راضی بوده‌اند، ستوده‌ام؛ اما تویی که فراتر از وصف کردنی چگونه حمد کنم و ستایش کنم؟

نکات و معانی:

ملیح: نمکین.

محامد: حمد و  ستایش­ها.

ماورای صفاتی: فراتر از اوصافی.

بیت نهم:

اخـافُ مِـنــکَ و اَرجـوا و اَسـتَـغـیـثُ و اَدنـو
کــه هــم کـمـنـد بـلـایـی و هم کلید نجاتی

معنای بیت نهم:

از تو می‌ترسم و به تو امید بسته‌ام، از دست تو فریاد خواهی می‌کنم و به تو نزدیک می‌شوم؛ چرا که تو  مجموع اضدادی؛ هم کمندی برای بلا هستی و هم کلیدی برای نجات.

نکات و معانی:

نکته: آرایه پارادوکس و متناقض نما در کل بیت وجود دارد.

بیت دهم:

ز چـشـم دوسـت فـتـادم بـه کـامهٔ دل دشمن
اَحـبَّـتــی هَـجَــرونــی کَـمـا تَـشــاءُ عُداتی

معنای بیت دهم:

آنگونه که آرزوی دل دشمن بود، از چشم دوست افتادم و خوار و بی‌مقدار شدم؛ دوستانم مرا رها کردند، آنگونه که خواست دشمنانم بود.

نکات و معانی:

از چشم افتادن: خوار و ذلیل شدن، بی‌مقدار شدن.

کام : آرزو.

بیت یازدهم:

فـراق‌نـامــهٔ سـعــدی عـجـب کـه در تو نگیرد
و اِن شَـکـَوتُ اِلـی الـطَّـیــرِ نُحنَ فی الوُکَناتِ

معنای بیت یازدهم:

جای تعجب و شگفتی است، که این شعر سعدی(که در آن داستان فراق و جدایی را سر داده است)، در تو اثر نکند؛ زیرا اگر به نزد پرندگان شکایت می‌بردم، در آشیانه خود گریه و ناله سر می‌دادند.

نکات و معانی:

فراق­نامه: نامه یا نوشته‌ای که در آن شرح جدایی باشد.

در کسی گرفتن: اثر کردن.

دیدگاه خود را بنویسید:

آدرس ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد.

فوتر سایت

error: Content is protected !!