مشنو ای دوست که غیر از تو مرا یاری هست

بیت نخست:

معنای بیت نخست:

ای دوست هرگز این سخن را باور مکن که من غیر از تو یار و معشوقی دارم و یا اینکه شب و روز به جز در فکر تو بودن به کار دیگری می‌پردازم.

نکات و آرایه های ادبی:

مشنو: در اینجا یعنی باور نکن، قبول نکن، نپذیر.

جناس: کار، یار.

تضاد: شب و روز.

تکرار: تو.

بیت دوم:

معنای بیت دوم:

تنها من به دام گیسوی تو نیفتاده‌­ام و اسیر آن نشده­‌ام بلکه در هر حلقه­‌ی زلفت، عاشقی، گرفتار است.

نکات و آرایه های ادبی:

کمند زلف: اضافه تشبیهی.

نکته: اسیر بودن عاشق در زلف معشوق یکی از سنت­‌های رایج شعر فارسی است.

بیت سوم:

معنای بیت سوم:

اگر روزی ادعا کنم که من با تو هیچ سر و کاری ندارم، تمام آفرینش گواهی خواهد داد که بسیار با او کار داری؛ (تمام آفرینش گواهی خواهد داد: آری، هست!)

نکات و آرایه های ادبی:

ایهام: کاری هست؛ ۱. سر و کار داری، ۲. که آری هست.

بیت چهارم:

معنای بیت چهارم:

هر کسی به خاطر عاشق شدن بر من ایراد بگیرد و مرا سرزنش کند، (این سرزنش و انکار عشق) تا زمانی است که تو را ندیده است.

نکات و آرایه های ادبی:

انکار کردن: باور نکردن، نپذیرفتن، در اینجا خرده گرفتن و سرزنش کردن.

بیت پنجم:

معنای بیت پنجم:

در برابر ظلم و ستم نگهبانت، چاره‌­ای جز شکیبایی ندارم، همه این مطلب را می­‌دانند که گل همنشین خار است.(خوبی و بدی با هم است).

نکات و آرایه های ادبی:

جور: ستم.

رقیب: نگهبان، مراقب.

صحبت: همنشینی.

تضاد:کنم و نکنم، گل و خار.

گل: استعاره از معشوق.

خار: استعاره از رقیب.

بیت ششم:

معنای بیت ششم:

رسیدن به تو تنها آرزوی خام من نیست، انسان‌­های بسیاری همچون من عاشق دلسوخته­‌ی تو هستند.

نکات و آرایه های ادبی:

خام طمع: کنایه از کسی که آرزو و طمع بیهوده دارد.

تضاد: خام و سوخته.

تکرار: بس و بسیار، من.

خیل: گروه زیاد.

مترادف: خیل و بسیار.

سوخته: شیفته، عاشق.

بیت هفتم:

معنای بیت هفتم:

وزش باد، خاکی از جایگاه تو آورد ( و آن خاک چنان خوشبو و معطر بود که ) آبروی تمام عطرها و مواد خوشبو را در صندوقچه­‌ی عطاری برد!

نکات و آرایه های ادبی:

تناسب: باد، خاک و آب.

آب بردن: آبرو بردن، بی ارزش کردن.

ایهام تناسب: آب.

مقام: جایگاه.

طبله: صندوقچه.

طیب: ماده خوشبو.

بیت هشتم:

معنای بیت هشتم:

من چه چیزی نثار و پیشکش قدم­‌های تو کنم که مورد پسند واقع شود؟ مسلما جان و سر ، ارزشی ندارد که بخواهم آنها را نثار تو کنم.

نکات و آرایه های ادبی:

در پای کسی چیزی ریختن: پیشکش و نثار کردن.

تضاد: پا و سر.

بیت نهم:

معنای بیت نهم:

 من روزی از این خرقه­‌ی ریا و تزویر بیرون خواهم آمد تا همه مردم بدانند تا در زیر این خرقه‌­ی ریاکارانه هنوز نشان کفر دارم(روزی حقیقت خود را آشکار خواهم ساخت).

نکات و آرایه های ادبی:

دلق مرقع: خرقه تکه تکه، لباس وصله‌­دار.

زنار

بیت دهم:

معنای بیت دهم:

این نشان محبتی که من دارم، همه دارند و تنها به من اختصاص ندارد، اینگونه نیست که تنها من مست تو باشم و در اطراف و در روزگار تو هشیاری باشد!( در اطراف و در روزگار تو، همه عاشق تو هستند).

نکات و آرایه های ادبی:

داغ محبت: نشان محبت.

تضاد: مست و هشیار.

ایهام: دور؛ ۱. اطراف، ۲. روزگار.

بیت یازدهم:

معنای بیت یازدهم:

داستان عشق سعدی، سخنی نیست که پوشیده و پنهان باقی بماند، ماجرایی است که در هر بازاری، بر سر زبان­‌هاست.

نکات و آرایه های ادبی:

حدیث: سخن.

بر سر بازار بودن: کنایه از آشکار بودن.