سر آن ندارد امشب که برآید آفتابی

سر آن ندارد امشب که بر آید آفتابی
سَـر آن نـدارد امـشـب کـه بــرآیـــد آفـتــابـی
چـه خیـال‌ها گـذر کـرد و گـذر نکرد خوابی
بـه چـه دیـر مـاندی ای صبـح که جان من برآمد
بِـزه کــردی و نـکـردنـد مُــؤذنــان ثوابی
نـفـس خـروس بـگـرفـت کـه نـوبـتـی بـخواند
هـمـه بـلـبـلـان بمردند و نماند جـز غُرابی
نَـفَـحـات صـبـح دانـی ز چـه روی دوسـت دارم
کـه بـه روی دوست مانـد که برافکند نقابی
سَــرم از خــدای خـواهـد که به پایش اندر افتد
کــه در آب مُــرده بـهـتـر که در آرزوی آبی
دل مــن نــه مَـرد آن است کـه بـا غمـش برآید
مگسی کـجـا تـوانـد کـه بـیـفـکـند عقابی
نـه چـنـان گـنـاهکـارم کـه بـه دشـمـنـم سپاری
َتـو به دست خویش فرمای اگرم کنی عذابی
دل همچو سنگت ای دوست به آب چشم سعدی
عجب است اگـر نگردد کــه بگـردد آسیابی
بـرو ای گـدای مسـکیـن و دری دگــر طلـب کن
کـه هـزار بــار گـفـتـی و نـیـامدت جوابی

بیت نخست:

سَـر آن نـدارد امـشـب کـه بــرآیـــد آفـتــابـی
چـه خیـال‌ها گـذر کـرد و گـذر نکرد خوابی

معنای بیت نخست:

گویی امشب آفتاب تصمیمی برای طلوع کردن ندارد، چه اندیشه­‌ها و خیالاتی از ذهن من گذشت، اما خوابی به سراغم نیامد.

نکات و معانی:

سر چیزی داشتن: اراده و قصد کاری یا چیزی داشتن.

برآمدن آفتاب: طلوع آفتاب.

تضاد: آفتاب و شب، گذر کردن و گذر نکردن.

تناسب: شب، خیال، خواب.

بیت دوم:

بـه چـه دیـر مـاندی ای صبـح که جان من برآمد
بِـزه کــردی و نـکـردنـد مُــؤذنــان ثوابی

معنای بیت دوم:

ای صبح چرا درنگ کردی و طلوع نکردی؟ جان من به لب رسید و تو گناه کردی، چرا که نگذاشتی اذان گویان آمدن صبح را بشارت دهند.

نکات و معانی:

دیر ماندن: درنگ کردن.

برآمدن جان: به لب رسیدن جان، بی­تاب و بی­قرار شدن.

بزه: گناه.

مؤذن: اذان گو.

تضاد: بزه و ثواب.

بیت سوم:

نـفـس خـروس بـگـرفـت کـه نـوبـتـی بـخواند
هـمـه بـلـبـلـان بمردند و نماند جـز غُرابی

معنای بیت سوم:

گویی نفس خروس گرفته است و بند آمده است چرا که نتوانست لحظه­‌ای بخواند، گویی تمام پرندگان خوش صوت از بین رفته‌­اند و تنها کلاغ به جا مانده است.

نکات و معانی:

نفس گرفتن: بند آمدن نفس.

نوبتی: یک نوبت، یک مرتبه.

غُراب: کلاغ.

نکته: خروس و بلبل را می­توان استعاره از کسانی که دانست که پیام آور زیبایی و شادی هستند در برابر غُراب که استعاره از کسانی است که پیام آور غم و اندوه هستند.

بیت چهارم:

نَـفَـحـات صـبـح دانـی ز چـه روی دوسـت دارم
کـه بـه روی دوست مانـد که برافکند نقابی

معنای بیت چهارم:

آیا می­دانی چرا نسیم عطرآگین و خوشبوی صبح را دوست دارم؟ همانند لحظه‌­ای است که معشوق پرده از صورت کنار می­زند و چهره­‌ی درخشانش آشکار می­‌گردد.

نکات و معانی:

نفحات: نسیم خوش، جمع نفحه.

جناس: دوست، دوست.

جناس: روی، روی.

نقاب: روبند.

برافکندن نقاب: آشکار کردن چهره.

ایهام تناسب: روی؛۱ . به چه دلیل، ۲. صورت.

بیت پنجم:

سَــرم از خــدای خـواهـد که به پایش اندر افتد
کــه در آب مُــرده بـهـتـر که در آرزوی آبی

معنای بیت پنجم:

سر من از خدا می­‌خواهد که روزی خود را فدای قدم یار کند و وجود خود را نثار پای او گرداند، چراکه در آب مردن بهتر است از اینکه آدمی در آرزوی رسیدن به آب بمیرد.

نکات و معانی:

تضاد و تناسب: سر و پای.

سر به پا افتادن: کنایه از نثار کردن جان.

بیت ششم:

دل مــن نــه مَـرد آن است کـه بـا غمـش برآید
مگسی کـجـا تـوانـد کـه بـیـفـکـند عقابی

معنای بیت ششم:

دل من قدرت آن را ندارد که بتواند غم عشق او را تحمل کند و در برابر غم عشق او صبور باشد، چگونه امکان دارد مگسی بتواند عقابی را شکست دهد؟

نکات و معانی:

مرد چیزی بودن: از عهده­‌ی آن برآمدن، حریف آن بودن.

مصراع اول مشبه، مصراع دوم مشبه به.

بیت هفتم:

نـه چـنـان گـنـاهکـارم کـه بـه دشـمـنـم سپاری
َتـو به دست خویش فرمای اگرم کنی عذابی

معنای بیت هفتم:

هر چند گناه­کارم اما آن اندازه گناه­کار نیستم که جهت عقوبت مرا به دشمن واگذار کنی، اگر قصد عذاب کردن مرا داری، با دستان خویش مرا عذاب کن.

بیت هشتم:

دل همچو سنگت ای دوست به آب چشم سعدی
عجب است اگـر نگردد کــه بگـردد آسیابی

معنای بیت هشتم:

ای دوست جای شگفتی است که دل سنگ تو با گریه­‌های سعدی نرم و مهربان نشود، چرا که آب چشمان سعدی چنان فراوان است که آسیابی را به حرکت وا می­‌دارد.

نکات و معانی:

آب چشم: اشک.

تضاد: نگردد و بگردد.

تناسب: سنگ و آسیاب و آب.

بیت نهم:

بـرو ای گـدای مسـکیـن و دری دگــر طلـب کن
کـه هـزار بــار گـفـتـی و نـیـامدت جوابی

معنای بیت نهم:

ای عاشقِ نیازمندِ بیچاره، اینجا را رها کن و سراغ در دیگری برو، زیرا هزار بار درخواست کردی و پاسخی داده نشد!

دیدگاه خود را بنویسید:

آدرس ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد.

فوتر سایت

error: Content is protected !!